Afgelopen vrijdag ging ik naar De Groene Live in Pakhuis de Zwijger. Dit is een reeks sessies waarin urgente kwesties uit De Groene Amsterdammer live besproken worden met onderzoeksjournalisten en gasten die betrokken zijn bij het onderwerp. Deze bewuste vrijdagavond stond in het teken van ‘Doe maar lekker duurzaam’.

 

De titel ‘Doe maar lekker duurzaam’ is ontleend aan de campagnenaam waarmee Unilever haar talloze producten in een groen daglicht zet. Het centrale thema was dan ook het duurzaamheidsbeleid van Unilever. 5 jonge onderzoeksjournalisten hebben van platform Investico de kans gekregen om zich 5 maanden lang te verdiepen in dit beleid. Unilever wordt vaak als braafste jongetje van de klas gezien als het gaat om kwesties als duurzame groenteteelt of palmolie. Maar is dat ook zo? De journalisten wilden het groene imago van Unilever tegen het licht houden. Het resultaat is een gedegen stuk onderzoeksjournalistiek zoals je niet heel vaak meer tegenkomt.

 

Inkijkje in onderzoeksjournalistiek

Toevallig had ik de week ervoor het artikel al gelezen en me allereerst verbaasd over sommige praktijken die daarin benoemd werden. Maar ik was ook verrast door het uitgebreide onderzoek dat achter de inhoud schuilging. Ik vond het dan ook extra leuk dat de journalisten in kwestie niet zomaar een presentatie hielden van de inhoud van het artikel, maar juist ingingen op hoe dit allemaal tot stand was gekomen.

Ze lieten zien hoe ontzettend veel documenten ze door hebben geploegd (als je dat zou uitprinten en opstapelen zou je meters-en-meters papier hebben). Hoe ze na elke vraag weer de volgende vraag stelden om steeds maar meer te weten te komen. Hoe ze – toen ze afreisden naar Indonesië om met eigen ogen te zien hoe het er op palmolieplantages aan toeging – stiekem aan de slag moesten omdat ze door de politie in de smiezen gehouden werden. En hoe ze sommige onderwerpen alsnog niet konden beschrijven, omdat die ondanks al het onderzoek toch te ingewikkeld bleken. Zo wilden de schrijvers microplastics aan bod laten komen. Maar alleen al het definiëren van wat nou precies microplastics zijn bleek zo’n moeilijke discussie. Geen wetenschapper wilde daar zijn vingers aan branden, dus ze hebben dit uiteindelijk geschrapt. Kill your darlings, dat hoort er ook bij. Het gaf een mooi inkijkje in onderzoeksjournalistiek en de tijd die er in gaat zitten.

 

Papieren werkelijkheid

Doel van al dit onderzoek was om de papieren werkelijkheid van Unilevers duurzaamheidsplan – of het Sustainable Living Plan zoals Unilever dit zelf noemt – te vergelijken met de praktijk. Unilever voert bijvoorbeeld tal van keurmerken met claims over gezondheid en duurzaamheid. En ze doen beter hun best op dit gebied dan veel andere bedrijven, dat moet je ze nageven. Maar, zo blijkt, ze zijn ook zelf degene die de eisen voor deze keurmerken vastleggen. En vaak zijn die eisen helemaal niet (veel) strenger dan normale Europese regelgeving.

Eén van de belangrijkste en heikelste onderwerpen binnen het duurzaamheidsbeleid van Unilever is palmolie. Unilever is de grootste afnemer van palmolie ter wereld. Er zijn maar weinig producten – van douchegel tot pindakaas – waarin deze olie niet is terug te vinden. En dat is lastig, want de palmolie-industrie is er een met talloze misstanden. Zowel op het gebied van duurzaamheid als van mensenrechten wordt daar regel na regel overtreden.

In een poging dit te verbeteren is de RSPO opgericht: the Round Table on Sustainable Palm Oil. Unilever maakt hier samen met een aantal NGO’s en andere spelers uit de markt deel van uit. De RSPO is inmiddels synoniem geworden voor verantwoord verbouwde palmolie. In het artikel van de Groene Amsterdammer wordt echter pijnlijk duidelijk dat dit helemaal niet zoveel voorstelt. Palmolieplantages die via de RSPO richtlijnen werken zijn misschien een heel klein beetje beter dan de rest van alle palmolieplantages, maar het is nog minder dan een doekje voor het bloeden. Niet zo gek dus dat de discussie de rest van de avond vooral in het teken van palmolie stond.

 

Unilever bashen

Na de presentatie van de journalisten, schoof Anniek Mauser aan tafel. Zij is directeur duurzaamheid Benelux bij Unilever. Laat ik vooropstellen dat ik het stoer vind dat ze het gesprek aangaat op een avond waarvan vooraf al gezegd werd “dat wordt lekker Unilever bashen”. Ze start netjes met een compliment aan Investico dat ze dit soort diepgaande onderzoeksjournalistiek mogelijk maken. Daar voegt ze aan toe dat ze hoopt dat mensen door het artikel hopelijk inzicht krijgen in de complexiteit van de uitdagingen waar Unilever voor staat.

Mauser maakt gebruik van de gelegenheid om het duurzaamheidsbeleid van Unilever toe te lichten. In een notendop is dat op drie pijlers gebaseerd: innovatie + bewustwordingscampagnes + maatschappelijke energietransitie. De doelstelling van Unilever is uiteindelijk het ontkoppelen van groei en milieu: dus wel meer winst maken, maar geen negatieve milieu impact. Mauser noemt Unilever een organisatie met idealen.

“Unilever voelt zich verantwoordelijk voor de hele keten.” Dat klinkt mooi. Jammer genoeg staat het wat mij betreft haaks op wat ze later in de discussie zegt: “Het is onmogelijk en naïef om te denken dat je het altijd overal beter kan maken”. Ik begrijp heel goed dat het moeilijk is om op zulke grote schaal overal alles altijd goed te doen. Maar wees daar dan ook eerlijk in, zonder te verzanden in knappe oneliners.

 

Unilever palmolie

 

Betoog voor een sterkere overheid

Nadat Anniek Mauser de kans heeft gekregen om het perspectief van Unilever toe te lichten, wordt het aantal tafelgasten uitgebreid voor een paneldiscussie. Donald Pols (directeur Milieudefensie), Hester Verburg (directeur Solidaridad Europa) en Mirjam de Rijk (publicist economie, werk, geld en mensen) schuiven aan.

Donald Pols barst vrij snel los met zijn betoog. Milieudefensie zal er altijd voor strijden dat de overheid een grotere verantwoordelijk in dit soort kwesties moet nemen. Het feit dat de RSPO door bedrijven en NGO’s is opgericht, zorgt er volgens hem voor dat de problemen veel te langzaam worden opgelost. Hester Verburg haakt daar direct op in door op te merken dat palmolie geproduceerd wordt in landen die absoluut geen sterke overheid hebben. Sterker nog: vaak een corrupte. “Bij overheidsfalen moeten we juist die rol bij NGO’s en bedrijven leggen.” Geen vreemde opmerking, als je bedenkt dat Solidaridad ook onderdeel is van de RSPO.

Het bijzondere aan de discussie die volgt, is dat er precies gebeurt wat de journalisten ook al geconstateerd hebben. Iedereen aan tafel is het er op zich mee eens dat de RSPO niet ideaal is. Maar toch wordt hij door Unilever en Solidaridad met hand en tand verdedigd. Voor Unilever misschien ook een manier om het zoveel mogelijk in eigen hand te houden. Want op de vraag ‘stel dat de palmoliewinning via wetgeving geregeld zou worden, zou Unilever dat dan toejuichen of er tegen protesteren?’ volgt alleen maar een ontwijkend antwoord.

Aan het eind van de discussie voegt Milieudefensie er nog een interessant perspectief aan toe. “We hebben het nu wel steeds over de RSPO, maar slechts 20% van alle palmolie wordt volgens RSPO richtlijnen geproduceerd. Wat doen we met die 80%?”. Een vraag die voor heel wat hoofdbrekens zorgt, maar voorlopig nog onbeantwoord moet blijven.

 

Duurzaam geteelde palmolie bestaat niet

Al met al was het een ontzettend interessante avond. Eentje waar Unilever er niet al te best af kwam. Maar de discussie werd heel netjes gevoerd en in goede banen geleid. Het werd dus geen keihard Unilever bashen (hopelijk heeft mevrouw Mauser dat ook zo ervaren).

Mij werd eens te meer duidelijk hoe ontzettend lastig de kwestie palmolie is. En dat iets als “duurzaam geteelde palmolie” niet bestaat, de goede bedoelingen van de RSPO ten spijt. Jammer, want in de basis is het een natuurlijk product, dus is er niet zoveel mis mee. Maar de manier waarop de palmolie-industrie ingericht is doet alle groene alarmbellen rinkelen. Reden genoeg om ingrediëntenlijsten voortaan grondiger te bestuderen en waar mogelijk te kiezen voor palmolievrije producten.

 

PS. Ben je benieuwd naar het hele artikel uit de Groene Amsterdammer? Via Blendle kun je deze kopen (€ 0,89, leestijd: ca. 30 minuten). Klik hier voor het artikel.

 

17 thoughts on “Doe maar lekker duurzaam”

  1. Goed dat je hierover schrijft:) Ik kan me voorstellen dat duurzaamheid op grote schaal een hele complexe kwestie is. Toch vind ik het jammer dat grote bedrijven zo vasthouden aan normen die ze zelf opstellen en het gooien op externe factoren zoals de regering in die gebieden.. Want als je erover nadenkt, waar is palmolie precies voor nodig? De reden dat er wordt gekozen voor palmolie in de producten van Unilever is enkel omdat het zo ontzettend goedkoop is. Er zijn duizenden soorten oliën. Als palmolie zo vervuilend is, waarom dan niet helemaal bannen (pindakaas zonder toegevoegde olie is namelijk een stuk gezonder) of kiezen voor een ander soort olie. Dat is mij toch een raadsel, of ligt dat aan mij;)?

    1. Ik schaar me helemaal achter jouw vraagtekens! Als je hier het principe van true pricing zou toepassen, zou palmolie bovendien helemaal niet meer zo goedkoop zijn. Waar ik helemaal kriegel van werd, was toen de Unilever dame erin gooide dat één van de grote drempels ook het veranderen van consumentengedrag was. Wij ‘vragen’ blijkbaar om producten met palmolie en als Unilever dat niet biedt, gaan consumenten wel naar een concurrent. Hoe zeer ik het ook eens ben met het principe ‘je stemt met je portemonnee’, je kunt niet van elke consument verwachten dat zij zich verdiepen in alle ingrediënten en de eventuele misstanden daarachter. Dat is bovendien vaak niet eens mogelijk omdat er zoveel niet bekend is. Ik vind dat – juist als je jezelf een bedrijf met idealen noemt – je je niet achter consumentengedrag of overheidsfalen kunt verstoppen.

      1. Palmolie heeft een enorm hoge productie per hectare, veel hoger dan bij andere oliën. Daarom is het relatief goedkoop en dat is uiteindelijk ook wat consumenten willen. Ook voor het milieu kan palmolie een van de betere opties zijn. Maar ja, wel alleen als het goed gedaan wordt natuurlijk en dat is nu niet het geval. Zo frustrerend dat de duurzame palmolie niet van de grond komt, want ik denk dat echt nodig is. Tot die tijd probeer ik palmolie zoveel mogelijk te vermijden.

  2. Wauw wat een interessante avond lijkt me dat en heel goed dat je hierover schrijft. Greenwashing gebeurt helaas nog zo veel, maar aangezien mensen het graag willen geloven, trappen veel mensen (inclusief mijzelf af en toe) er toch weer in.
    Hopelijk is dit voor Unilever een stimulans om nu écht eens iets aan duurzaamheid te doen. Met zo’n groot bedrijf hebben ze heel veel invloed en daarmee ook een voorbeeldfunctie!

    1. Ja, was echt heel interessant! Het stomme van greenwashing (of andere praktijken in die richting) is dat je als consument ook zo moeilijk ‘in the know’ kunt zijn. Niet zo gek dat je dus zegt dat jij er soms ook in trapt, ik heb precies hetzelfde. Er gebeurt gewoon teveel buiten het zicht. Terwijl zo’n bedrijf – juist zo’n groot bedrijf als Unilever – inderdaad zo’n mooie voortrekkersrol kan nemen. En dan een echte, niet de symbolische rol die ze nu pakken.

  3. Het lijkt me heel interessant om hierbij te zijn zeg. Je hebt het goed en helder uitgelegd. Gaaf ook dat Unilever aanwezig was. Hoewel het ook wel slecht zou zijn als ze zich hiervan zouden distantiëren omdat het hele gesprek over hún gaat. Ik vind het goed dat Unilever stappen zet maar het komt bij mij net zo over als een kledingmerk dat ook een groene kledinglijn heeft. Het is natuurlijk heel goed, maar je zou zoveel meer kunnen doen. Raar ook dat Unilever zelf keurmerken bedenkt en dat ze zich daaraan houden. Ik vind het wel een eng idee dat zo’n groot bedrijf zoveel macht in handen heeft en dat de overheid e.d. geen strenge regels daarvoor heeft. Het lijkt wel alsof ze alles kunnen maken. Ondanks dat het een complexe kwestie is zou ik toch wel wat meer actie willen zien, bijvoorbeeld vervangers voor palmolie of regels in het gebied van palmolie.

    1. Vond het ook heel goed dat Unilever erbij was. Enerzijds zou het natuurlijk niet ok zijn als zij niet aan het woord kwamen, anderzijds weet je bij voorbaat dat je je verhaal aan een taai publiek mag vertellen. Maar ben het helemaal met je eens dat je – juist als groot bedrijf, met veel macht – je verantwoordelijkheid moet nemen. Een ‘conscious’-lijn of zelfverzonnen keurmerk is wat mij betreft nog lang niet genoeg. En ik heb er ook begrip voor dat dat niet van de ene op de andere dag is ingeregeld, maar dit gaat wel met erg kleine stapjes.

  4. Wat een fijn verslag! Het artikel staat nog op mijn leeslijst (poe, lang zeg), maar zo is het ook prima te volgen. Interessante discussie, maar helaas geen onverwacht goed nieuws.

    Hebben ze het nog over food en non-food gehad? Op voedingsproducten moet palmolie namelijk als zodanig aangeduid worden en ik vind dat het aandeel palmolie daar eigenlijk nog best meevalt. Er wordt veel raapolie, zonnebloemolie etc. gebruikt, ook vanwege gezondheidsaspecten waarschijnlijk. Bij non-food kunnen producenten zich verschuilen achter namen als glycerine, sodium laureth sulfaat etc., terwijl niet te zien is of het uit palmolie (meestal wel), kokosolie of iets anders gewonnen is. Voor mijn gevoel wordt de palmolie dus vooral ‘verstopt’ in non-food zonder dat consumenten het door hebben. Op die manier is het helemaal krom om de verantwoordelijkheid bij consumenten te leggen…

    1. Je moet er inderdaad even voor gaan zitten, voor dat artikel, maar ik vond het wel echt heel inzichtgevend. Ook bijvoorbeeld de sachet-discussie (als je het hebt gelezen, weet je wat ik bedoel 🙂 ), daar vielen echt mijn ogen van uit m’n kassen. Weet zeker dat het stuk aan jou goed besteed is.

      Het onderscheid tussen food en non-food is helaas niet aan bod gekomen. Maar met meer dan 25 benamingen voor dat ene ingrediënt is het echt een oerwoud en zo ontzettend onbegrijpelijk voor consumenten. Hoewel ik me ook verbaas over hoe vaak palmolie in food zit hoor, zoals laatst met de bouillonblokjes :). Eigenlijk zou je daar ook een app voor moeten hebben, net als de ‘Beat the microbead’-app voor microplastics. Projectje om samen op te zetten ;)?

      1. Dat is eigenlijk best wel een heel goed idee! Op de website http://www.palmolie.info/ verzamelen ze wel al producten zonder palmolie, maar ik vind die nogal onoverzichtelijk helaas. Lijkt me wel een hels karwei om alles te checken trouwens, al is het maar omdat je van ‘glycerine’ niet kunt weten wat de bron is.

        Stuur me maar een berichtje of mailtje als je hier serieus mee aan de slag wil 🙂

  5. Wat heerlijk om je blogartikel te kunnen lezen, want dat kun je nog wel ff ergens tussendoor lezen. Bedankt voor het samenvatten van het grotere verhaal!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *