Eén van mijn groene voornemens voor dit jaar was om mij te verdiepen in eten. En dan vooral: wat kan ik wanneer het beste kopen en eten? Ik sta nog aan het begin van mijn speurtocht en ik moet zeggen: dat is niet persé een gemakkelijke. Het uitgangspunt is dat lokaal en van het seizoen de minste impact op het milieu heeft. Dat lees je immers overal. Maar wat is daarna het best (of minst slecht) voor het milieu? Verse groentes van binnen of van buiten Europa?  Groentes uit blik? Diepvriesgroentes?

Vragen genoeg. Hoog tijd dus om op onderzoek te gaan. En dan kom je nogal wat informatie tegen. Ik heb geprobeerd om wat ik tegenkwam zo goed mogelijk te ordenen. Voor mijzelf, om mijn eigen gedachten te structureren. Maar uiteraard ook voor jou, in de hoop dat je misschien ook wat wijzer wordt van mijn zoektocht.

 

Alle stapjes bij elkaar

In de supermarkt kun je grofweg uit twee soorten groentes kiezen: vers of niet vers. Maar daar houdt de keuze niet op. Bij verse groentes kun je bijvoorbeeld kiezen of je een biologische courgette wilt of een ‘gewone’. Je kunt voorgesneden sla in een plastic zakje kopen of een niet verpakte, hele krop. Je kunt besluiten om voor winterpeen uit Nederland te gaan of voor worteltjes uit Spanje. En bij de langer houdbare groentes moet je ook kiezen: uit blik, uit pot of uit de diepvries?

Kortom: de keuze is reuze. En wat nu precies beter voor het milieu is, ligt niet altijd even voor de hand. Het is daarom goed om stil te staan bij de verschillende stappen die nodig zijn om een sperzieboontje op jouw bord te krijgen. Volgens mij kun je dat proces in de volgende stappen opknippen:

groente en duurzaamheid _1

In al die stappen gebeuren dingen die energie kosten, waar kostbare grond en grondstoffen voor nodig zijn en waar verspilling kan optreden. Al die dingen samen maken hoeveel impact iets op het milieu heeft.

 

Verbouwen

Laten we bij het begin beginnen. De plantjes met onze fijne gezonde groentes moeten eerst ergens groeien. Het meest gunstig voor het milieu is als dit in de buitenlucht gebeurt, in de volle grond zoals dat dan heet. Afhankelijk van het klimaat kunnen bepaalde gewassen in bepaalde seizoenen goed groeien. Maar we kunnen hier in Nederland niet alle groentes het hele jaar door telen. Dat kan in andere, warmere, landen vaak wel.

Belangrijk hierbij is om te kijken naar de opbrengst per hectare grond per gebied. Dit wordt aangegeven met de term ruimtebeslag: de mate van landgebruik gedurende een bepaalde periode. De hoeveelheid ruimte die als landbouwgrond wordt gebruikt hangt sterk samen met duurzaamheid. Minder ruimtebeslag betekent dat er uiteindelijk minder natuur wordt omgezet in landbouwgrond. Dat is weer positief voor de biodiversiteit. Nederland heeft best wel vruchtbare grond. De opbrengst per hectare is daarom vaak flink groter dan in bijvoorbeeld Afrikaanse landen.

Bij de teelt in volle grond worden vaak kunstmest en bestrijdingsmiddelen gebruikt. Niet zo fijn voor het milieu. Je kunt daarom ook voor biologisch kiezen. Dat is veel beter voor de biodiversiteit en er worden minder schadelijke stoffen gebruikt. Nadeel daarvan is weer dat de teelt langer duurt en er veel meer ruimte voor nodig is. Dat is dan weer niet zo gunstig voor het ruimtebeslag en heeft milieutechnisch dus ook weer een nadeel.

Het verbouwen van groenten kan ook in een kas. Dat is heel efficiënt: een kas levert per vierkante meter relatief veel op. Maar die kas verbruikt natuurlijk ook heel veel elektriciteit voor verwarming en verlichting. Die elektriciteit komt vaak van fossiele brandstoffen. Daarmee zijn groentes uit de kas over het algemeen helemaal niet zo’n goede keuze. Tenzij de kas natuurlijk op duurzame energie draait, dan is het een ander verhaal.

 

Vervoeren

Op verschillende momenten in het proces moeten de groentes vervoerd worden. Allereerst tussen de teler en de verwerker. Dit is de belangrijkste vervoersstap in termen van vervuiling, omdat hierbij de afstanden nogal kunnen verschillen. En dat zorgt voor verschil in de CO2 uitstoot die daarmee gepaard gaat. De scenario’s zijn grofweg in volgorde van vervuiling:

  • Verbouwd binnen Nederland, vervoerd met de vrachtwagen
  • Verbouwd binnen Europa, vervoerd met de vrachtwagen
  • Verbouwd buiten Europa, vervoerd met de boot
  • Verbouwd buiten Europa, vervoerd met het vliegtuig

Hier geldt dus in de basis: hoe dichterbij, hoe beter.

Maar – en dit is een grote maar – het ligt er daarbij wel aan hoe iets verbouwd is. Hoewel vervoer per boot flink vervuilend is, is het toch beter voor het milieu om een tomaat uit de volle grond uit Senegal te kopen, dan een Nederlandse kastomaat. Een kas kan namelijk niet opstoken tegen de gratis zon die daar schijnt en is in the end vervuilender dan het boottochtje.

Voor ingevlogen groentes gelden die verzachtende omstandigheden niet. Die zijn per definitie slecht voor het milieu. Sommige groentes en kruiden worden altijd per vliegtuig vervoerd. Dit gaat meestal om kwetsbare groentes die in Nederland alleen in de zomer groeien. Denk aan asperges (die komen ’s winters uit Peru) of peultjes (uit Zimbabwe). In dat geval kun je dus echt beter wachten tot de groentes in kwestie weer in het seizoen zijn.

Ook in de andere stappen van het proces komt vervoer – en dus CO2 uitstoot – om de hoek kijken. Tussen de verwerker, het distributiecentrum en de winkel wordt meestal per vrachtwagen vervoerd. En wanneer de je boodschappen met de auto doet, hebben je sperzieboontjes weer een extra belasting op het milieu.

 

Verwerken

Goed, de groentjes zijn klaar voor verwerking. Hier zijn verse groentes in het voordeel: daar hoeft het minst mee te gebeuren. De groentes die in blik of glas worden gestopt, worden sterk verhit. De groentes die de diepvries ingaan worden logischerwijs juist bevroren. Voor beiden is veel energie (en dus vaak fossiele brandstof) nodig.

Het voordeel van invriezen is dan wel weer dat daardoor seizoensgroentes ook buiten het seizoen goed te verkrijgen zijn. Vaak wordt het overschot van het seizoen namelijk ingevroren. Dit betekent dat er minder vervuilend transport komt kijken bij de ingevroren variant. En natuurlijk dat er minder voedsel verspild wordt.

Bij het verwerken hoort ook het verpakken. Het milieuvoordeel van verpakkingen zit in het voorkómen van verspilling van het verpakte product, door het verlengen van de houdbaarheid, het tegengaan van bederf en het bieden van bescherming tijdens transport en opslag.

Verse groentes worden vaak in plastic verpakt. Diepvriesgroente zit in karton. Houdbare groenten vind je in blik of in glas. Gevoelsmatig zijn plastic en blik sowieso niet zo jofel. Glas en karton zouden dan een veel duurzamere keuze zijn. Per kilo materiaal klopt dat ook. Maar vergeet niet dat er veel meer glas nodig is voor groentes in een potje dan voor verse groentes in een dun plasticje: in gewicht ongeveer 100 keer zoveel welteverstaan. Bovendien moet er ook nog een deksel op zo’n potje en die is natuurlijk ook niet van glas. Dit soort overwegingen maakt de keuze voor een bepaald type verpakking een stuk ingewikkelder.

Let wel: dit is absoluut geen pleidooi voor plastic verpakkingen. Beter is om verpakkingsloos te kopen. Maar het is wel goed om plastic tegen de alternatieven af te zetten en er niet klakkeloos vanuit de gaan dat bijvoorbeeld glas of blik dan beter is.

 

Verkopen

Zijn de groentes dan eindelijk in de supermarkt, dan komt er vooral nog veel elektriciteit bij kijken. Een deel van de groenten gaat in de koelschappen. En de diepvriesverpakkingen gaan natuurlijk in de vriezer. Die koelingen en vrieskasten staan flink te loeien.

Daarnaast wordt er in de supermarkt een hoop verspild. Met name de verse groenten. Als die niet zo vers en mooi meer zijn, zijn ze minder goed verkoopbaar en worden ze weggegooid. Dan is eigenlijk de hele reeks van alles wat hiervoor is gebeurd voor niets geweest.

In deze stap zijn groentes uit potjes en blikjes dus weer in het voordeel: ze hoeven niet gekoeld bewaard te worden en blijven lang goed.

 

Verbruiken

Tot slot nemen we de groentes mee naar huis. En ook daar gaat het verhaal nog door. Eigenlijk vergelijkbaar met wat er in de supermarkt gebeurt, maar dan op kleine schaal. Je wilt immers je diepvriesgroentes in je vriezer bewaren of sommige groentes in de koelkast. Daarnaast heb je ook nog gas nodig om je eten klaar te maken (tenzij je alleen maar rauwe groentes eet 😉 ).

Maar het grootste lek thuis is voedselverspilling. Een aanzienlijk deel van al het eten wordt niet opgegeten en gewoon de afvalbak in gemieterd. Het is dus goed om vooraf te bedenken hoeveel je echt nodig hebt. Een familieverpakking kan bijvoorbeeld heel milieuvriendelijk lijken omdat daar minder verpakkingsmateriaal voor nodig is. Maar als je vervolgens de helft weggooit omdat het veel te veel is, ben je per saldo minder goed bezig.

 

 

Leuk al die theorie, maar wat zeggen de cijfers?

Ok, dat was al een hoop tekst, met heel veel verschillende overwegingen. Hopelijk heb je het tot hier gered 😉 .

Om echt concreet te zien wat de impact op het milieu is, zou je een Levens Cyclus Analyse (LCA) moeten maken. Daarmee breng je in kaart welke belasting er in welke stap van het proces plaatsvindt. Nou is dat best ingewikkeld en kan ik die niet zomaar uit m’n mouw schudden (het lijkt me overigens wel heel tof om te leren hoe je dat doet). Voor voeding zijn er niet heel veel van dit soort LCA’s gemaakt. Althans, niet voor zover ik kon vinden. Maar ik kwam in elk geval één duidelijke tegen die over sperzieboontjes ging.

In een studie van Broekema & Blonk (hier heb ik veel informatie uitgehaald voor deze blogpost) zijn 7 soorten sperzieboontjes met elkaar vergeleken. Variërend van sperzieboontjes uit Nederlandse volle grond tot sperzieboontjes die in Kenia zijn verbouwd en vervolgens ingevlogen worden. Er is bijvoorbeeld gekeken naar de uitstoot van broeikasgassen per fase. Daarmee wordt in één klap inzichtelijk wat het verschil is tussen de boontjes. En dat de boontjes uit de Nederlandse kassen dus helemaal geen heilige boontjes zijn.

 

groente en duurzaamheid _2

 

Conclusie: lokaal en van het seizoen (uit volle grond dus) is inderdaad veruit de beste keuze. Gevolgd door vers binnen of op bootafstand buiten Europa, diepvries, glas en blik. Kasgroentes en ingevlogen groentes zijn de minst duurzame keus.

 

Maar… maar… vitamientjes?!

Zijn geconserveerde groenten dan niet veel minder gezond? Dat valt dus reuze mee! Er zijn veel onderzoeken gedaan waaruit blijkt dat het gehalte aan vitaminen en mineralen nauwelijks onderdoen voor verse groenten. Dit komt vooral doordat die groenten al binnen een paar uur na de oogst verwerkt worden voor diepvries en blik of pot. Verse groenten zijn dagen tot weken onderweg voordat ze in je pan liggen. In die tijd is de hoeveelheid vitamines in de verse groente ook al flink afgenomen. Wel wordt er aan groenten in pot of blik vaak nog zout toegevoegd. En als je op de gezondheidstour gaat, moet je natuurlijk geen spinazie a la crème kiezen. Maar verder is er dus niets mis met niet-verse groente!

 

PS. Ik heb geprobeerd zo volledig mogelijk te zijn, wat helaas soms ten koste moest gaan van kort en krachtig. Aan de andere kant wilde ik het overzichtelijk houden, dus ben ik hier en daar wat kort door de bocht geweest. Het kan daardoor heel goed zijn dat ik nog dingen over het hoofd gezien. Zo ja, laat dan vooral even weten in de comments wat jij denkt dat je ook nog moet meenemen in de overweging.

 

6 thoughts on “Blik op groente”

  1. Wooow! Ik moet eerlijk bekennen dat ik normaal hele technische artikelen over sla maar ik vond dit heel fijn om te lezen. Ik was sowieso heel benieuwd nadat je het in de Groene Bloggers Facebookgroep had gegooid. Dankjewel! Ik ga je bronnen nog eens nalezen want ik vind dit wel heel interessant. Ik kan niet wachten totdat het lente/zomer is en ik allerlei dingen in de tuin kan verbouwen. En wat je zegt over die familieverpakkingen: zo waar! Ik koop zo vaak enorme verpakkingen omdat ik denk dat ik dan goed bezig ben en genoeg heb, maar met zijn tweeën krijg je dit bijna nooit op. Dank voor het inzicht weer <3

    1. Thanks!! Lief dat je dit zegt! En jij hebt dus gewoon een eigen tuin, zo heerlijk. Mijn handen beginnen steeds meer te kriebelen om ook zelf met een moestuintje aan de slag te gaan. Maar daar moet ik nog even wat op verzinnen met m’n mini-balkonnetje.

  2. Dank je wel voor de info! Verse groenten uit Senegal duurzamer dan groenten in blik uit Nederland (of België wat mij betreft😊)!? Goh ik koop niet veel blik maar toch… beter 2 keer nadenken alvorens te kopen dus.
    Ik ken zelf weinig van de materie dus ik kan je geen aanvullingen geven maar als ik nog iets lees, stuur ik de info door.
    Goed bezig in elk geval!
    Ik start met beperking van mijn afval. Benieuwd wat dat gaat opleveren…

    1. Bedankt voor je leuke reactie! En ik was ook echt verbaasd over de uitkomsten inderdaad (denk dat dat in België niet heel veel anders is 😉 ). Hoewel ik het liefst ook verse groentes eet, ben ik wel van plan om veel meer op te letten waar die groentes dan vandaan komen (en dan misschien soms maar voor een andere soort groente kiezen). Beperken van je afval is denk ik ook een heel goede stap! Ik ben ervan overtuigd dat alle beetjes helpen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *